O Πάνας  εδώ και 91 χρόνια αποτελεί μια από τις σημαντικότερες αποτυπώσεις στην πράξη της συλλογικής φυσιολατρίας στην Ελλάδα, προσφέρει  κοινωνικό έργο, φέρνοντας εκατοντάδες ανθρώπους της πόλης κοντά στη φύση και το βουνό, συμμετέχοντας σε δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος, οργανώνοντας  πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Φαίνεται πως τα υλικά που επέλεξαν οι νεαροί ιδρυτές του Πάνα για να τον φτιάξουν, το πεύκο, ο αέρας και το νερό, ήταν μια μαγική συνταγή μακροζωίας και δημιουργικότητας, ένα μαγικό φίλτρο έμπνευσης για τα μέλη του, για όσους συμμετέχουν στη ζωή του.

Ιστορικό Πάνα 1927-2007

1927 – Ίδρυση του Συνδέσμου

Μια παρέα νέων με καταγωγή από τη Σμύρνη, οι Κ. Χρηστίδης, Ν. Στυλιανόπουλος, Δ. Ζήσιμος, Σ. Χάνος, Π. Μαλλίδης, Ε. Δελαγραμμάτικας, Δ. Κατσούρης και Α.Μαλλίδης, συγκεντρώθηκαν στο γραφείο ταξιδίων η «Ακρόπολις» (οδός Μητροπόλεως 2) στις 23/6/1927, όπου συνέταξαν και υπέγραψαν το Πρακτικό Ιδρύσεως του Συνδέσμου, στον οποίο έδωσαν το όνομα «ΠΑΝ».
Το όνομα αυτό έχει διττή έννοια, δηλαδή τα αρχικά του γράμματα δηλώνουν το Πεύκο, τον Αέρα και το Νερό αλλά παράλληλα και τον Αρκαδικό Θεό των Δασών. Μερικές μέρες μετά θα πραγματοποιήσουν την πρώτη εκδρομή του συλλόγου με ατμόπλοιο στον Πόρο.

Κατακτώντας διακρίσεις & κορυφές!

Η Ελένη Σταματάκη παλαιό μέλος του συλλόγου μας γίνεται η πρώτη Ελληνίδα που πατάει τα 6.189 μ.στην κορυφή Ίμτσα-Τσε των Κεντρικών Ιμαλαΐων το 1989.

Το μέλος μας Κασσιανός Παπαδόπουλος και μέλος του πολύ δραστήριου σπηλαιολογικού συλλόγου Σ.Ε.Λ.Α.Σ. κατεβαίνει στα 1000 μέτρα βάθος του σπηλαιοβαράθρου Γουργούθακας (συνολικό ανακαλυφθέν βάθος 1208 μ.) στο νομό Χανίων στην Κρήτη το 2001. Στις αποστολές εξερεύνησης (που οργανώθηκαν από τους σπηλαιολογικούς συλλόγους ΣΕΛΑΣ, ΣΠΟΚ και γαλλική ομάδα) και προώθησης των υλικών στα απίστευτα αυτά βάθη συμμετείχε και το μέλος μας Φένια Λυκούρη.

Τα μέλη μας Ηλίας και Στέλιος Τσίκας ανεβάζουν το 2002 τη σημαία του Πάνα στο ψηλότερο βουνό του Ιράν, το όρος Damavand στα 5.671 μ.υψόμετρο.

Τον Αύγουστο του  2003 τα μέλη μας Αλέξανδρος Χέντον, Βαγγέλης Κουτσελίνης και Παναγιώτης Μπαβέας επιχειρούν ανάβαση στο Λευκό Όρος των Άλπεων (υψ. 4807 μ.) με τους δύο πρώτους να κατακτούν την κορυφή, ενώ ένα χρόνο μετά ο Ηλίας Τσίκας, ο Στέλιος Τσίκας και η Θεοδώρα Μπασάκου ανεβαίνουν στην κορυφή Jebel Toubkal (υψ. 4.167 μ.) στον Μεγάλο Άτλαντα του Μαρόκου.

Τον Φεβρουάριο του 2006 οι Ηλίας & Στέλιος Τσίκας και Θεοδώρα Μπασάκου επιχειρούν ανάβαση στο Κιλιμάντζαρο, υψηλότερο βουνό της Αφρικής και οι δύο πρώτοι ανεβαίνουν στην κορυφή UHURU PEAK στα 5.895 μέτρα υψόμετρο, ενώ τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς ομάδα του Πάνα αποτελούμενη από τους Σπύρο Κουκουβάο, Βάσω Τσιγκαροπούλου, Νάσο Χατζηαργύρη, Παντελή Συρμάνογλου, Μαρία Αρβανίτη και Κώστα Μάνδαλο και με τη συμμετοχή των Ισπανών Lucas Herrero και Miguelangel Perrez κατακτά την κορυφή των Πυρηναίων Monte Perdido στα 3.355 μέτρα υψόμετρο.

Απόκτηση ιδιόκτητων γραφείων στο κέντρο της Αθήνας

Ο Πέτρος Μαρτάκης  όπως και οι Νίκος Λουκόπουλος, Γιώργος Ανδρουτσόπουλος μαζί με το Διοικητικό Συμβούλιο του Πάνα πραγματοποιούν το 1986 ένα όνειρο πολλών δεκαετιών με την απόκτηση ιδιόκτητων γραφείων στην οδό Αριστοτέλους 64 στο κέντρο της Αθήνας.

Τα γραφεία αγοράζονται με την οικονομική συνεισφορά όλων των μελών και με τις δωρεές της ΟΕΣΕ, του Θάνου Κλαουδάτου, του Γιώργου και της Φωτεινής Ανδρουτσοπούλου, του Ζήνωνα Βλαττή, της Έλλης Κωτσιούλα, του Ηλία Σταματιάδη, του Κων/νου Χρηστίδη, της Άννας Πετροχείλου, του Νίκου Λουκόπουλου, του Γιάννη Νικολιδάκη, της Λευκής Λουκοπούλου, του Ζαχαρία Βασιλόπουλου που προσφέρουν μεγάλα ποσά.

Εδώ και 91 χρόνια, η ιστορία του Πάνα είναι πάνω από όλα η ιστορία των ανθρώπων του

Σήμερα καθώς διανύουμε τα 91 χρόνια από την ίδρυση μας, γνωρίζουμε πως ο καλύτερος τρόπος να τιμήσουμε αυτή τη διαδρομή, είναι μέσα από το να είμαστε ανοιχτοί σε καινούριες ιδέες και δραστηριότητες.

Η ιστορία του Πάνα είναι πάνω από όλα η ιστορία των ανθρώπων του. Όλων αυτών που πλαισίωσαν εδώ και 91 χρόνια το εγχείρημα,  όλων αυτών που συνέδεσαν τη ζωή τους με πολλούς τρόπους με τον σύλλογο.

Είναι η ιστορία της Άννας Πετροχείλου και της Αμαλίας Καλιαμπέτσου πρωτοπόρων γυναικών στην ορειβασία που συμμετείχαν στην εκδρομή-κατάκτηση της κορυφής του Ολύμπου το 1930.

Η ομάδα των σπηλαιολόγων αποτελούμενη από τους Ιωάννη Καψαμπέλη, Κλεόβουλο Δενδρινό και Ιωάννη Πετρόχειλο, με τις πρώτες συστηματικές σπηλαιολογικές εξερευνήσεις στο σπήλαιο Μπάυρον της Κερατέας.

Την 1 Μαρτίου 1992, ομάδα του Πάνα με αρχηγούς τους Θανάση Παππά και Άρη Κουτάκη επισκέπτεται το σπήλαιο Μπάυρον και στην οροφή μιας αίθουσας του σπηλαίου βρίσκει γραμμένη με μπογιά την επιγραφή «ΠΑΝ 1930».  Ο πυρήνας των σπηλαιολόγων του Πάνα με προεξάρχοντα το Γιάννη Πετρόχειλο ίδρυσε την Ελληνική Σπηλαιολογική Εταιρεία, το 1951.

Ο Μίχος Καλλιγέρης με την ατέλειωτη ενεργητικότητά του, τη δημιουργικότητα και τις ιδέες του ήταν ο εκείνος  που συνέδεσε τη δεκαετία του ΄80, φυσιολατρία με την ανθρωπιά ως εμπνευστής πολλών  εκδηλώσεων που περιελάμβαναν πολιτιστικά δρώμενα αλλά και κοινωνική προσφορά (εθελοντική αιμοδοσία). Στο πλάι του πάντα η γυναίκα του Μάρω και τα δυο του παιδιά.
Το 1992 συμμετέχει σε μια πρωτοβουλία της Μιρέλλας Αγγελή μαζί με τον Απόστολο Πετρουτσά η οποία οδηγεί στη συγκρότηση  παιδικής ομάδας που θα πραγματοποιήσει πολλές πεζοπορικές εκδρομές και εύκολες ορειβατικές αναβάσεις.

Η φιλόλογος Ελένη Δουζίνα την ίδια περίοδο μαζί με τα παιδιά της κατασκήνωσης εκδίδουν εφημερίδα με τίτλο «Χαρούμενες Νότες του Πάνα». Η έκδοση της εφημεριδούλας θα συνεχιστεί για αρκετά χρόνια. Ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις πραγματοποιούνται κάθε καλοκαίρι στο Κτήμα. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η εκδήλωση – αφιέρωμα στον γνωστό μουσικοσυνθέτη Κώστα Γιαννίδη (ψευδώνυμο του Γιάννη Κωνσταντινίδη), που ήταν φίλος του συνδέσμου μας και αδελφός του μέλους μας Κώστα Κωνσταντινίδη, που παραθέριζε για χρόνια στο Κτήμα μας.

Η εκδήλωση αυτή αποτελούσε μέρος ενός αφιερώματος στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, στο οποίο περιλαμβάνονταν ομιλίες, προβολές, αφιέρωμα στο περιοδικό του συνδέσμου (τεύχος 428 Απρίλιος-Ιούνιος 1985) και εκδρομή στη Χίο. Εμπνευστής αυτών των εκδηλώσεων ήταν ο πρόεδρος του συνδέσμου Πέτρος Μαρτάκης.

Βετεράνοι & τα 80 χρόνια ζωής του ΠΑΝΑ

Τον Ιούνιο του 1993 πραγματοποιείται στο Κτήμα μας μια εξαιρετική εκδήλωση με σκοπό να προβληθεί η πρωτοπορία του Συνδέσμου μας στη σπηλαιολογία καθώς και να τιμηθούν οι βετεράνοι μας πρωτεργάτες, ιδρυτές της Σπηλαιολογικής εταιρείας Πέρα από τις βραβεύσεις ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η ανάρτηση στην πρόσοψη του κεντρικού κτιρίου του Κτήματος της σχοινένιας σκάλας που κατασκεύασαν με δικά τους έξοδα οι πρωτοπόροι σπηλαιολόγοι του «Πάνα», για να κατεβαίνουν στα σπήλαια που εξερευνούσαν.

 

Από το 1999 και μετά η σκυτάλη περνάει και σε άλλα, νεότερα μέλη που εκπαιδεύονται και αναλαμβάνουν με υπευθυνότητα την αρχηγία των εκδρομών. Οι εκδρομές αυτές πραγματοποιούνται σ’ όλη την Ελλάδα, γίνονται αναβάσεις στα υψηλότερα βουνά, διασχίσεις φαραγγιών αλλά και νέες δραστηριότητες όπως ποδήλατο βουνού, rafting  κλπ. Παράλληλα οργανώνονται μαθήματα παραδοσιακών και μοντέρνων χορών στα γραφεία μας που κάθε Πέμπτη γεμίζουν ασφυκτικά από νέους ανθρώπους.

Τον Δεκέμβρη του 2004  ο Γιώργος Ανδρουτσόπουλος, μια ξεχωριστή προσωπικότητα με μεγάλη προσφορά για την ελληνική ορειβασία και τον Πάνα, φεύγει από την ζωή πλήρης ημερών στα 100 του χρόνια.

To 2007 o Πάνας γιορτάζει 80 χρόνια ζωής τα οποία αποτυπώνονται με λεπτομέρειες και πλήθος στοιχείων στο ειδικό επετειακό τεύχος που έχει εκδοθεί.

Παλιοί & νέοι φίλοι μαζί

Παρ’ όλο που η ορειβατική δραστηριότητα δεν σταμάτησε ποτέ στον Πάνα, ήταν φανερό πως υπήρχε άμεση ανάγκη ηλικιακής ανανέωσης. Έτσι το τότε Διοικητικό Συμβούλιο με Πρόεδρο τον Πέτρο Μαρτάκη, Αντιπρόεδρο τον Μπάμπη Βασιλάτο, Έφορο εκδρομών τον Θανάση Ρόρρη και βοηθό Εφόρου Εκδρομών τη Μιρέλλα Αγγελή-Ζαχαριουδάκη θα επιχειρήσει και θα πετύχει την ανανέωση αυτή.

Με πρωτοβουλία της Μιρέλλας Αγγελή, καλείται το παλιό μέλος, ήδη από το 1979, του Πάνα, Άρης Κουτάκης να βοηθήσει στην προσπάθεια. Ο Άρης, απόφοιτος Σχολής Οδηγών βουνού, σπηλαιολόγος και έχοντας στο ενεργητικό του μια ανάβαση στο Λευκό Όρος των Άλπεων και αναβάσεις σε όλα τα ελληνικά βουνά, αναλαμβάνει την αρχηγία του ορειβατικού μέρους των εκδρομών των νέων και την ορειβατική τους εκπαίδευση.

Έτσι με πυρήνα την ορειβατική ομάδα νέων της δεκαετίας του ’80 και νέους φίλους στήνεται από τη Μιρέλλα και τον Άρη η ομάδα που αυξάνεται και πληθύνεται από εκδρομή σε εκδρομή και φτάνει μέχρι τις μέρες μας το ίδιο και ίσως ακόμη περισσότερο δυναμική και ενεργητική.

 

Η πρώτη εκδρομή της ορειβατικής ομάδας νέων θα γίνει τον Ιανουάριο του 1992 στο όρος Μαίναλο. Παράλληλα με την ορειβασία πραγματοποιούνται σπηλαιολογικές εξορμήσεις, συνεχίζοντας έτσι την σπηλαιολογική παράδοση του συνδέσμου. Νέοι και παιδιά μυούνται στο μαγικό κόσμο των σπηλαίων υπό την καθοδήγηση του Άρη Κουτάκη, του Θανάση Παππά και άλλων. Αρκετοί απ’ αυτούς θα παρακολουθήσουν τα σεμινάρια σπηλαιολογίας της Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας.

Στις εκλογές της 12/10/1997 εκλέγονται στο Διοικητικό Συμβούλιο του Πάνα νέοι από την ορειβατική ομάδα που πέρα από την ορειβασία πλέον συμμετέχουν ενεργά στη διοίκηση και οργάνωση του συνδέσμου μας.

Ταυτόχρονα το Κτήμα στο Μάτι αναβαθμίζει συνεχώς τις δομές φιλοξενίας του και τις παροχές που προσφέρει. Οι οικίσκοι σταδιακά ανακαινίζονται πλήρως και εξοπλίζονται με οικοσυσκευή, οι χώροι άθλησης και αναψυχής ανακαινίζονται προσφέροντας καινούριες δυνατότητες στους παραθεριστές και στις τακτικές πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες του συλλόγου.

 

Οι φυσιολατρικές εκδρομές του συνδέσμου πραγματοποιούνται κάθε Κυριακή ανελλιπώς με μεγάλη συμμετοχή εκδρομέων. Πολλά νέα πρόσωπα και συμμετοχή ομάδας μουσικών που χαρίζει κέφι και ομορφαίνει την εκδρομή. Η ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων και η απαγγελία ποιημάτων δίνει το στίγμα της ποιότητας που πάντα χαρακτήριζε τις εκδρομές του Πάνα. Βασικοί συντελεστές στην διοργάνωση των εκδρομών και στην προσέλκυση νέων εκδρομέων η Πόπη Κασιώλα και η Μαρία Καραδήμα.

50 χρόνια Πάνας

Τον Μάιο του 1977 ο Πάνας γιορτάζει τα 50 χρόνια του στη Μόλα στην Πάρνηθα σε μια εορταστική εκδήλωση αφιερωμένη στην Ελλάδα και τα βουνά της, στην Αγάπη και στον Άνθρωπο.

Στην ξεχωριστή αυτή εκδήλωση, πραγματοποιήθηκε, μεταξύ άλλων εθελοντική αιμοδοσία στη μνήμη των 6 ορειβατών που χάθηκαν το 1976 σε ατύχημα στον Όλυμπο. Συμμετείχε πλήθος φυσιολατρών από όλα τα φυσιολατρικά και ορειβατικά σωματεία.

Τα επόμενα χρόνια ο σύλλογος συνεχίζει και εμπλουτίζει τις δραστηριότητες του στηριζόμενος σε συλλογικές ή προσωπικές πρωτοβουλίες των μελών του. Εκδρομές κάθε είδους και εκδηλώσεις, καλλιτεχνικές, πολιτιστικές και ψυχαγωγικές δράσεις οργανώνονται συστηματικά και παρουσιάζουν σημαντική απήχηση, ενώ δεν λείπει και η κοινωνική προσφορά του Πάνα μέσα από δραστηριότητες εθελοντικής αιμοδοσίας  και ενημέρωσης για την προστασία του περιβάλλοντος.

Σημαντικοί σταθμοί σ αυτή την πορεία του συλλόγου μας είναι: Η αγορά σύγχρονου χιονοδρομικού εξοπλισμού το 1985 και η πραγματοποίηση χιονοδρομικών εκδρομών, η απόκτηση ιδιόκτητων γραφείων το 1986 στην οδό Αριστοτέλους 64 στο κέντρο της Αθήνας και η ίδρυση ορειβατικής ομάδας νέων το 1992.

1950 – 1975

Από το 1950 μέχρι το 1975 ο Πάνας με το τακτικό εκδρομικό και ορειβατικό του πρόγραμμα κυριολεκτικά διασχίζει και επισκέπτεται όλα τα ορεινά συγκροτήματα της Ελλάδας.

Ταυτόχρονα πραγματοποιεί καλλιτεχνικών και πνευματικών εκδηλώσεων. Ομιλίες, φωτογραφικές εκθέσεις, εκθέσεις ζωγραφικής, προβολές σλάιντς και κινηματογραφικών ταινιών, συναυλίες και εκδόσεις. Στις εκδόσεις, που πραγματοποιήθηκαν με τη μέριμνα και την επιμέλεια του συνδέσμου ανήκουν και τα τρίτομα άπαντα του ποιητή Γιώργου Κοτζιούλα.

Πρέπει επίσης ν’ αναφέρουμε και το μικρό τόμο «Οι Παναγίες» του Αλ. Παπαδιαμάντη που εκδόθηκε προγενέστερα.

Ο Πάνας στα πλαίσια μιας γενικότερης επιθυμίας για συνεργασία μεταξύ των σωματείων έριξε την ιδέα της πραγματοποίησης της Ημέρας του Βουνού, μιας ημέρας δηλαδή εξόδου προς το βουνό με τη συμμετοχή όλων των σωματείων. Σύμφωνα με την αρχική σκέψη θα πραγματοποιούνταν το δεύτερο δεκαήμερο κάθε Οκτωβρίου και θα οργανωνόταν από διαφορετικό σωματείο κάθε φορά. Η ιδέα γνωρίζει μεγάλη ανταπόκριση και επιτυχία και έτσι με τη συμμετοχή 17 φυσιολατρικών σωματείων η εκδήλωση πραγματοποιείται τον Οκτώβρη του 1975 με μια  ορειβατική – πεζοπορική – εορταστική εκδρομή-εκδήλωση που έγινε στη Μονή Νταού Πεντέλης.

Το Κτήμα στο Μάτι Αττικής

Το 1951 ο Πάνας αγοράζει το Κτήμα στο Μάτι Αττικής μετά από συντονισμένες ενέργειες του τότε διοικητικού του συμβουλίου με πρόεδρο τον Αλέκο Χειμάρρα.
Το Κτήμα (συνολικής έκτασης 14 στρεμμάτων) αγοράστηκε χάρη στις εισφορές των μελών του συνδέσμου και μορφοποιήθηκε σε χώρο κατάλληλο για κατασκήνωση από την προσωπική κοπιαστική τους δουλειά.
Η πυκνή ζούγκλα («Ζούγκλα» ήταν και το τοπωνύμιο της περιοχής) από αγκάθια και παντός είδους θάμνους και πεύκα (μικρά και μεγάλα) μετατρέπεται στο ήμερο δασωμένο κτήμα μετά από πολύ κόπο και ιδρώτα.
Στα επόμενα χρόνια κατασκευάζεται το κεντρικό κτίριο και ειδικές πλατφόρμες για το στήσιμο των σκηνών. Το Κτήμα οργανώνεται όλο και καλύτερα και μεγάλος αριθμός μελών κατασκηνώνει σ’ αυτό κάθε καλοκαίρι.

Ο ΠΑΝ μεταπολεμικά

Τον Απρίλιο του 1945 επανεκδίδεται το Δελτίο, τα πρώτα μεταπολεμικά δελτία αποτυπώνουν την έντονη παρά τις δυσκολίες της εποχής (άθλια έως ανύπαρκτη συγκοινωνία, φτώχεια, δυσμενείς πολιτικές καταστάσεις) δραστηριότητα του συνδέσμου και παρουσιάζουν τα τρέχοντα οικολογικά προβλήματα.
Καταγγέλλεται συστηματικά (σε σχεδόν κάθε τεύχος του περιοδικού) η αποψίλωση των δασών των βουνών της Αττικής, η οποία ξεκίνησε από τους Γερμανούς κατακτητές και ολοκληρώθηκε από τους ντόπιους λαθροϋλοτόμους και την υπερβόσκηση.
Η χιλιοστή εκδρομή του Πάνα στις 3 Ιουνίου 1946 είναι μια αξέχαστη εορταστική εκδήλωση. Εκπρόσωποι όλων των συλλόγων χαιρετίζουν τον Πάνα και παρά τις αντίξοες συνθήκες της εποχής (εμφύλιος πόλεμος, ανοικοδόμηση της κατεστραμμένης από την κατοχή χώρας) το φυσιολατρικό κίνημα βρίσκεται σε μεγάλη ακμή. Με προορισμούς Σχοινιά – Μαραθώνα – Οινόη 14 αυτοκίνητα με 500 εκδρομείς συμμετέχουν στη σημαντική αυτή εκδήλωση.

1928-1940

Για δεκατρία περίπου χρόνια μέχρι την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου το 1940, οι Πάνες αναπτύσουν έντονη εκδρομική και ορειβατική δράση, ενώ ταυτόχρονα πραγματοποιούν σημαντικές σπηλαιολογικές εξερευνήσεις (σπήλαιο Μπάυρον της Κερατέας).
Παρνασσός, Χελμός, Πήλιο είναι μερικοί από τους προορισμούς και φυσικά Όλυμπος το 1930, όταν ελάχιστοι ορειβάτες έως τότε είχαν ανέβει στην κορυφή του βουνού των θεών, δεκαέξι μέλη του Πάνα πραγματοποιούν την ανάβαση μένοντας στη συνέχεια σε ατομικά αντίσκηνα αφού τότε δεν υπήρχαν ορειβατικά καταφύγια.
Παράλληλα το 1929 εκδόθηκε το πρώτο τουριστικό φυσιολατρικό περιοδικό με τον τίτλο «Εκδρομικά» και αποτέλεσε σταθμό στον τουριστικό – περιοδικό ελληνικό τύπο.
Το περιοδικό αυτό εκδόθηκε από τρία μέλη του Πάνα, τους Κ. Χρηστίδη, Ν. Τσεκούρα και Κλεόβουλο Δενδρινό (ήταν για χρόνια ο διευθυντής και ψυχή του περιοδικού) και συνέχισε την έκδοσή του ως τα 1936, που σταμάτησε, ενώ τον Σεπτέμβριο του 1930 εκδίδεται το πρώτο συστηματοποιημένης μορφής μηνιαίο περιοδικό φυσιολατρικού – ορειβατικού συλλόγου το «Μηνιαίον Δελτίον» του Πάνα.
Το 1938 ο Πάνας οργανώνει τις πρώτες του κατασκηνώσεις σε βουνό και θάλασσα (Αγ.Πέτρος στην Πάρνηθα και Βάρκιζα)
Κατά τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου και της Κατοχής η δράση του Πάνα περιορίζεται σε εξορμήσεις εντός Αττικής. Τα γραφεία του συνδέσμου επιτάχθηκαν από τους Γερμανούς και διακόπηκε η έκδοση του περιοδικού του, τον Απρίλιο του 1941.

Διαβάστε ολόκληρο το επετειακό τεύχος, 80 χρόνια Πάνας (1927-2007)

Επετειακό τεύχος 80 ετών Πάνας